Trở thành tỉnh đẹp giàu như mong muốn của Bác Hồ

Với 9 lần về thăm và những lời căn dặn ân cần, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại ở Vùng mỏ một tình cảm đặc biệt. Đặt tên Quảng Ninh cho tỉnh, Người mong nơi đây sẽ trở thành một tỉnh đẹp giàu, một vùng đất rộng lớn, bình yên. Hơn sáu thập niên sau ngày tỉnh ra đời, từ nền tảng của truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” và khát vọng vươn lên, Quảng Ninh đang từng bước mở rộng không gian phát triển, nâng cao vị thế, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương - một bước phát triển mới trên hành trình hiện thực hóa những giá trị mà Bác từng gửi gắm.

Dấu chân Người trên vùng đất Đông Bắc

Tình cảm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với Quảng Ninh được lưu giữ trong những địa danh, những câu chuyện và ký ức của nhiều thế hệ cán bộ, công nhân, đồng bào Vùng mỏ. Từ năm 1946 đến năm 1965, Người 9 lần về thăm, làm việc tại vùng đất Quảng Ninh. Những chuyến đi đưa Bác đến Vùng mỏ, biên giới, biển đảo, trường học, cơ sở sản xuất, gặp gỡ công nhân, bộ đội và nhân dân.

Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, chúc Tết nhân dân tỉnh Quảng Ninh mùng 1 Tết Ất Tỵ (2/2/1965). Ảnh tư liệu

Sự quan tâm của Bác với Vùng mỏ được thể hiện từ những năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám và rõ nét hơn sau ngày Vùng mỏ được giải phóng. Ngày 25/4/1955, khu mỏ Hồng Quảng hoàn toàn giải phóng. Bác gửi thư thăm hỏi đồng bào, căn dặn công nhân bảo vệ hầm mỏ, nhà máy, kho tàng, khôi phục sản xuất; nông dân bảo vệ gia súc, nông cụ; các tầng lớp nhân dân đoàn kết, ổn định đời sống. Ngày 23/5/1955, Người tiếp đoàn đại biểu đồng bào Vùng mỏ Hòn Gai tại Phủ Chủ tịch, nghe báo cáo tình hình sau tiếp quản và động viên nhanh chóng khôi phục sản xuất, xây dựng cuộc sống mới.

Chỉ 2 năm sau đó, từ ngày 3/10 đến 5/10/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm khu mỏ Hồng Quảng. Người đã làm việc với lãnh đạo khu Hồng Quảng, nói chuyện với nhân dân, thăm vịnh Hạ Long và cùng lao động sản xuất với ngư dân. Ngày 4/10/1957, nói chuyện với cán bộ, công nhân và đồng bào các dân tộc khu Hồng Quảng tại sân vận động Hòn Gai, Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao tinh thần anh dũng, cần cù của nhân dân khu Hồng Quảng trong chiến đấu, sản xuất. Người nhấn mạnh: “Cán bộ Đảng cũng như cán bộ chính quyền, ngay cả Bác là cán bộ cao nhất đều là đầy tớ của nhân dân, phải hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, phải cần, kiệm, liêm, chính. Muốn thế phải gần gũi nhân dân, khuyến khích nhân dân, lãnh đạo nhân dân…”.

Từ ngày 30 đến 31/3/1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm khu Hồng Quảng. Người đã đi thăm một số đơn vị hải quân bảo vệ bờ biển Đông Bắc, kiểm tra tình hình biển đảo và nói chuyện với công nhân, cán bộ mỏ Đèo Nai. Bác ân cần dặn dò: “Than ở Vùng mỏ vào loại than tốt nhất của thế giới. Cảnh của Vùng mỏ vào loại kỳ quan của loài người. Các chú phải làm than cho tốt…”.

Từ khu Hồng Quảng, sự quan tâm của Bác tiếp tục trải rộng tới miền biên giới và biển đảo. Tháng 2/1960, trong chuyến thăm Hải Ninh, Người đến Móng Cái, gặp cán bộ, nhân dân, thăm trường học, cơ sở sản xuất và các đơn vị trên địa bàn biên giới. Tháng 5/1961, Bác ra thăm Cô Tô. Trước đồng bào, cán bộ, chiến sĩ trên đảo, Người khẳng định Đảng và Chính phủ luôn quan tâm đến đồng bào các đảo, đồng thời căn dặn đoàn kết, cố gắng, tiến bộ. Sau chuyến thăm, nhân dân Cô Tô xin được dựng tượng Bác trên đảo để hằng ngày được nhìn thấy Người. Tháng 1/1962, nguyện vọng ấy được Bác đồng ý. Cô Tô trở thành nơi duy nhất trong cả nước được Người cho phép dựng tượng khi còn sống.

Năm 1962, Bác tiếp tục về với Hồng Quảng. Người cùng Anh hùng phi công vũ trụ Liên Xô German Titov thăm vịnh Hạ Long, đặt tên Ti Tốp cho một đảo trong vịnh. Cũng trong năm này, Người đến Ngọc Vừng, gặp cán bộ, chiến sĩ và nhân dân xã đảo. Những hình ảnh Bác giữa biển trời, bên các em học sinh, bên người dân và chiến sĩ đã trở thành những tư liệu quý ở vùng biển đảo Đông Bắc.

Đặc biệt, ngày 30 Tết Ất Tỵ, 1/2/1965, hơn một năm sau khi tỉnh Quảng Ninh được thành lập, Bác trở lại thăm vùng đất Đông Bắc này. Trước đó, Quảng Ninh vừa ghi những chiến công vang dội trong Chiến thắng trận đầu (ngày 2 và 5/8/1964), vừa đạt kết quả cao trong sản xuất. Sáng mùng 1 Tết, tại sân Trường cấp III Hòn Gai, Bác gặp khoảng 2 vạn cán bộ, bộ đội, công nhân và nhân dân các dân tộc trong tỉnh; biểu dương những thành tích đạt được, động viên tiếp tục đoàn kết, tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, xây dựng Quảng Ninh giàu mạnh. Người trao Cờ thưởng luân lưu cho ngành Than.

Sau cuộc mít tinh ở Hòn Gai, Người đến chúc Tết nhân dân Khe Cát, nghỉ chân tại đồi thông Yên Lập và nhắc mọi người không hái lộc để giữ rừng. Sau đó, Bác đến Uông Bí, thăm công trường xây dựng Nhà máy điện Uông Bí, căn dặn phải làm chắc, làm kỹ, tránh lãng phí…

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với hơn 2.000 đồng bào, cán bộ, bộ đội đảo Cô Tô, ngày 9/5/1961. Bác ân cần dặn dò: “Thủ đô Hà Nội tuy cách xa các đảo nhưng Đảng và Chính phủ luôn luôn quan tâm đến đồng bào các đảo và mong đồng bào đoàn kết, cố gắng và tiến bộ”. Ảnh tư liệu

Không chỉ về thăm Quảng Ninh, Bác còn thường xuyên theo dõi những việc làm cụ thể của người dân Vùng mỏ. Người đọc các bài viết về phong trào thi đua trên báo Vùng mỏ, chú ý đến những sáng kiến, những gương lao động và có những hình thức biểu dương kịp thời. Và ngày 15/11/1968, khi sức khỏe đã yếu, Bác vẫn tiếp đoàn đại biểu công nhân, cán bộ ngành Than tại Phủ Chủ tịch, căn dặn ngành Than đoàn kết, vượt qua khó khăn, sản xuất nhiều than cho Tổ quốc, phấn đấu trở thành ngành gương mẫu; đồng thời mong Quảng Ninh trở thành một tỉnh giàu đẹp.

Hướng tới một cuộc sống ngày càng giàu đẹp, bình yên

Giữa năm 1963, việc hợp nhất khu Hồng Quảng và tỉnh Hải Ninh đã được Trung ương quyết định. Bác đề nghị lấy mỗi tỉnh một chữ cuối của Hồng Quảng và Hải Ninh, ghép lại thành Quảng Ninh, vừa dễ hiểu, vừa dễ nhớ, lại có nhiều nghĩa. "Quảng" là rộng lớn, "Ninh" là yên vui, bền vững. Quảng Ninh là một vùng rộng lớn, yên vui, bền vững. Ngày 30/10/1963, trong phiên họp toàn thể Quốc hội khoá II, kỳ họp thứ 7, tất cả các đại biểu đều nhất trí thông qua tờ trình của Chính phủ: Hợp nhất tỉnh Hải Ninh và khu Hồng Quảng thành một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Quảng Ninh.

Hơn sáu thập niên sau, ý nghĩa của một không gian “Quảng” và “Ninh” ấy có thể nhìn thấy qua chính quá trình phát triển của tỉnh. Từ một địa phương mà nền kinh tế dựa nhiều vào khai thác than, Quảng Ninh từng bước mở rộng không gian kinh tế, chuyển dịch cơ cấu theo hướng dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo, kinh tế biển. Đồng thời, tỉnh cũng đầu tư mạnh cho kết cấu hạ tầng, đô thị, cải cách hành chính, chuyển đổi số và môi trường. Vùng đất của than, biển, biên giới và di sản ngày càng được kết nối thành một không gian phát triển có tính liên kết cao hơn.

Trong quá trình ấy, Quảng Ninh nhiều lần lựa chọn những bước đi mới để thay đổi mô hình tăng trưởng. Từ tư duy “nâu” sang “xanh”, tỉnh từng bước giảm sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, tăng tỷ trọng các ngành dịch vụ, du lịch và công nghiệp chế biến, chế tạo. Tỉnh cũng dành nguồn lực cho hạ tầng giao thông, các đô thị ven biển, cửa khẩu, khu kinh tế và các thiết chế văn hóa - xã hội. Những tuyến cao tốc, cảng biển, sân bay, các khu đô thị và trung tâm dịch vụ được hình thành đã làm thay đổi diện mạo của một tỉnh vốn trải dài theo địa hình phức tạp từ miền núi, biên giới đến biển đảo.

Đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh và đồng chí Bùi Văn Khắng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, nhận cúp PCI các địa phương dẫn đầu nhóm chất lượng điều hành "Tốt".

Những kết quả đạt được trong những năm gần đây cho thấy quá trình chuyển đổi ấy đang tạo ra nền tảng mới. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh tăng 11,89%, cao nhất cả nước; quy mô nền kinh tế đạt gần 368.445 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 10.402 USD. Tại cuộc làm việc với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ngày 27/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận, đánh giá cao những kết quả mà Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh đạt được, đồng thời nhấn mạnh: “Những kết quả đạt được không phải là thành quả ngắn hạn mà là kết tinh của quá trình đổi mới bền bỉ, nhất quán, với tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, nền tảng tạo nên bản lĩnh, uy tín và vị thế của Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới”.

Từ những lời căn dặn của Bác về một Quảng Ninh giàu mạnh đến những kỳ vọng mới của Trung ương hôm nay là một chặng đường dài, được tạo nên bằng nhiều thế hệ nối tiếp nhau. Trên nền tảng đó, chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương mở ra một bước phát triển mới, với định hướng xây dựng đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc; đồng thời tích hợp các không gian đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản trong một chỉnh thể phát triển thống nhất.

Ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 20-KL/TW, đồng ý chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh. Ngày 1/6, HĐND tỉnh thông qua chủ trương thành lập thành phố trên toàn bộ địa giới hiện nay của tỉnh. Theo hồ sơ, Quảng Ninh có diện tích tự nhiên hơn 6.231km², dân số hơn 1,5 triệu người và 54 đơn vị hành chính cấp xã; đồng thời đã đáp ứng đầy đủ 7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương.

Những bước tiến về tổ chức không gian phát triển diễn ra đồng thời với đà tăng trưởng kinh tế. Sáu tháng đầu năm 2026, GRDP của Quảng Ninh ước tăng 11,11%, đứng thứ tư cả nước; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 61.300 tỷ đồng, tăng 16,4% so với cùng kỳ. Các động lực tăng trưởng mới tiếp tục được củng cố, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ giữ vai trò quan trọng, cùng với du lịch, kinh tế biển, logistics và đầu tư hạ tầng. Tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 13% trong năm 2026, tiếp tục tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.

Đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả. Ảnh: Đỗ Giang

Việc thành lập thành phố Quảng Ninh nhận được sự đồng thuận cao của nhân dân và sự thống nhất của Trung ương. Kết quả lấy ý kiến cho thấy 99,96% số hộ dân tham gia tán thành chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Ngày 24/7/2026, tại Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thống nhất cao với chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh, tiếp nối Kết luận của Bộ Chính trị, đồng thời khẳng định sự ghi nhận đối với những thành tựu phát triển và vị trí ngày càng quan trọng của Quảng Ninh trong không gian kinh tế - xã hội phía Bắc. Ngày 27/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP thông qua hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Tại kỳ họp không thường lệ của Quốc hội khóa XVI (tháng 8/2026), Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Quản Minh Cường: “Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương hướng đến mục tiêu cốt lõi là xây dựng, phát triển Quảng Ninh là một thành phố tiêu biểu của cả nước về mọi mặt; thành phố kiểu mẫu giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nâng cao đời sống mọi mặt của nhân dân”. Bước phát triển mới ấy cũng là sự tiếp nối lời căn dặn của Bác về xây dựng Quảng Ninh thành một tỉnh giàu mạnh. Quảng Ninh đang mở rộng không gian phát triển, kết nối đô thị với biển đảo, biên giới với các trung tâm kinh tế, chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Từ tên gọi mang ý nghĩa về một vùng đất rộng lớn, bình yên đến hành trình phát triển hôm nay, Quảng Ninh đang viết tiếp một chặng đường mới rộng lớn hơn về không gian, vững vàng hơn về vị thế và hướng tới một cuộc sống ngày càng giàu đẹp, bình yên cho nhân dân.

Theo Hà Chi/baoquangninh.vn