Trí tuệ nhân tạo không "thông thái" như một số người tưởng

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến giới công nghệ và kinh tế phải nhìn nhận lại bản chất của chính nó, khi liên tục thể hiện một trạng thái “lúc thiên tài, lúc ngớ ngẩn”.

Hiện tượng này được nhiều nhà nghiên cứu gọi là “trí tuệ không đồng đều”.

Thực tế cho thấy, AI có thể đạt thành tích ấn tượng trong các lĩnh vực đòi hỏi tư duy logic cao.

Mùa hè năm ngoái, các hệ thống do Google và OpenAI phát triển đã giải đúng 5/6 bài toán khó tại Olympic Toán học Quốc tế, là sân chơi dành cho học sinh xuất sắc nhất thế giới. Thành tích này khiến nhiều người tin rằng AI đang tiến rất gần đến trí tuệ con người.

Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau, một ví dụ đơn giản lại cho thấy điều ngược lại.

Trong tình huống một kỹ sư phần mềm tại Sri Lanka hỏi chatbot nên đi bộ hay lái xe để đi quãng đường chỉ 50 mét, phần lớn hệ thống AI đều trả lời “đi bộ”, là một lựa chọn hợp lý về mặt logic.

Tuy nhiên, câu hỏi này thực chất mang tính kiểm tra khả năng hiểu ngữ cảnh đời thường. Con người dễ dàng nhận ra đây là tình huống phi lý để đặt vấn đề, trong khi AI chỉ dừng lại ở việc chọn đáp án đúng mà chưa nắm được dụng ý ẩn sau câu hỏi.

Sự lệch pha này phản ánh rõ bản chất của AI hiện nay khi vượt trội ở một số nhiệm vụ nhưng lại yếu kém ở những tình huống tưởng như đơn giản.

Nhà nghiên cứu Andrej Karpathy – đồng sáng lập OpenAI đã gọi đó là “trí tuệ không đồng đều của AI”, nơi một số khả năng đạt mức xuất sắc, trong khi những khả năng khác lại thất bại khó đoán.

Khác với con người, nơi các kỹ năng nhận thức thường phát triển đồng đều và có liên kết chặt chẽ, AI lại học thông qua việc nhận diện mẫu dữ liệu từ internet.

Điều này giúp AI viết mã, trả lời câu hỏi hay phân tích văn bản rất tốt, nhưng lại hạn chế trong việc lập kế hoạch, suy luận linh hoạt hay xử lý những tình huống chưa từng gặp.

Khái niệm này đang làm thay đổi cách nhìn về tương lai AI. Thay vì coi AI là một hệ thống có thể đạt trí tuệ tổng quát như con người, nhiều chuyên gia cho rằng nó là một dạng trí tuệ hoàn toàn khác khi mạnh ở một số điểm, nhưng yếu ở nhiều điểm khác.

Điều này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường lao động. Theo các nhà kinh tế, những công việc gồm nhiều nhiệm vụ khác nhau sẽ không bị thay thế hoàn toàn.

Thay vào đó, AI sẽ tự động hóa một số phần, giúp con người tập trung vào các nhiệm vụ quan trọng hơn.

Dù vậy, tốc độ phát triển của AI vẫn khiến nhiều người lo ngại. Các hệ thống như Claude hay ChatGPT đã có thể viết mã nhanh hơn con người, dù vẫn cần sự giám sát để hiểu tổng thể hệ thống.

Trong khi đó, các bài kiểm tra mới như ARC-AGI 3 cho thấy AI vẫn gặp khó với những câu đố mà con người bình thường có thể giải được.

Giới chuyên gia nhận định, tương lai của AI không nằm ở việc nó có thay thế con người hay không, mà là thay thế những nhiệm vụ nào, vào thời điểm nào.

Khi hiểu rõ bản chất về “trí tuệ không đồng đều của AI”, xã hội sẽ có cái nhìn thực tế hơn về vai trò của AI trong những năm tới.