Phía sau mỗi mẫu ADN là một hy vọng trở về

Mỗi ngày, các tổ công tác tham gia Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin" đã lặng lẽ có mặt tại các nghĩa trang liệt sĩ từ rất sớm. Trong không khí trang nghiêm, từng thao tác lấy mẫu, ghi chép, niêm phong và bảo quản được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt, với sự cẩn trọng tuyệt đối. Bởi phía sau mỗi mẫu ADN không chỉ là cơ sở khoa học phục vụ giám định, mà còn là hy vọng trả lại tên cho những người đã ngã xuống, giúp các anh trở về trọn vẹn với quê hương, gia đình và lịch sử.

Anh Nguyễn Ngọc Hoàng, Tổ trưởng Tổ lấy mẫu số 4 trong bộ quần áo bảo hộ cùng các thành viên trong tổ phối hợp nhịp nhàng thực hiện lấy mẫu hài cốt liệt sĩ. 

Khi trời còn tờ mờ sáng, mưa do ảnh hưởng của bão số 1 vẫn nặng hạt, các thành viên Tổ lấy mẫu số 4 đã có mặt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ba Chẽ để bắt đầu một ngày làm việc. Những thùng chuyên dụng chứa thiết bị lấy mẫu ADN được cẩn trọng đưa vào khu vực thực hiện nhiệm vụ. Trước giờ lấy mẫu, toàn bộ vật tư, thiết bị từ găng tay, khẩu trang, quần áo bảo hộ, dụng cụ vô trùng đến túi niêm phong và biểu mẫu ghi chép đều được kiểm tra, đối chiếu kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tuân thủ tuyệt đối quy trình chuyên môn.

Khi công việc chính thức bắt đầu, tổ trưởng tổ lấy mẫu trực tiếp điều hành toàn bộ quy trình, thống nhất phương án và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Mọi thao tác được thực hiện nhịp nhàng, chính xác, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng nhằm bảo đảm giữ nguyên hiện trạng hài cốt, hạn chế tối đa nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Các thành viên trong Tổ lấy mẫu số 4 cẩn thận sắp xếp, chuẩn bị chu đáo các vật dụng cần thiết để phục vụ cho quá trình lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ba Chẽ. 

Khi toàn bộ quy trình đã được thống nhất, từng phần mộ lần lượt được mở theo đúng quy trình kỹ thuật. Đây cũng là thời điểm vai trò của tổ trưởng thể hiện rõ nhất. Trong suốt quá trình lấy mẫu, anh Nguyễn Ngọc Hoàng, Tổ trưởng Tổ lấy mẫu số 4, trong bộ trang phục bảo hộ kín mít, luôn theo sát từng vị trí, quan sát kỹ từng công đoạn và nhắc các thành viên tuân thủ nghiêm quy trình chuyên môn. Từ việc giữ nguyên hiện trạng hài cốt, sử dụng dụng cụ vô trùng, thay găng tay sau mỗi lần thao tác đến kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo, mọi khâu đều được thực hiện với sự cẩn trọng tuyệt đối.

Mỗi lần nắp tiểu được mở, cả tổ công tác đều lặng đi. Sau khi quan sát, đánh giá cẩn trọng hiện trạng hài cốt, nếu đủ điều kiện, tổ trưởng khẽ ra hiệu để các kỹ thuật viên bắt đầu lấy mẫu. Có những phần mộ vẫn còn lưu giữ được mẫu xương phục vụ giám định ADN, nhưng cũng không ít trường hợp thời gian và điều kiện tự nhiên đã khiến hài cốt không còn đủ điều kiện lấy mẫu. Những lúc ấy, không khí chùng xuống. Không ai nói gì, mỗi người lặng lẽ hoàn tất các thủ tục cần thiết rồi tiếp tục công việc ở phần mộ tiếp theo, với mong mỏi rằng mỗi mẫu ADN được thu nhận sẽ góp thêm một cơ hội xác định danh tính, để thêm một liệt sĩ được trở về với đúng tên tuổi của mình.

Trong suốt quá trình lấy mẫu, anh Nguyễn Ngọc Hoàng, Tổ trưởng Tổ lấy mẫu số 4 luôn theo sát từng vị trí, quan sát kỹ từng công đoạn để đánh giá mẫu hài cốt "Đủ điều kiện" hay "Không đủ điều kiện".

Anh Nguyễn Ngọc Hoàng, Tổ trưởng Tổ lấy mẫu số 4, chia sẻ: "Từ đầu chiến dịch đến nay, anh em trong tổ đã có mặt tại 7 nghĩa trang liệt sĩ để thực hiện nhiệm vụ. Có những hôm nhiệt độ ngoài trời gần 40 độ hay mưa như trút nước, thì dưới mái bạt dã chiến, anh em trong tổ đều động viên nhau hoàn thành công việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Những thao tác trong quá trình lấy mẫu tưởng như lặp đi lặp lại qua hàng trăm hài cốt liệt sĩ nhưng chưa bao giờ chúng tôi cho phép bản thân được chủ quan, bởi phía sau mỗi mẫu ADN là hy vọng đoàn tụ của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ. Vì vậy, từng thao tác đều phải chính xác, cẩn trọng, không được phép có bất kỳ sự chủ quan nào."

Trong các tổ lấy mẫu của Chiến dịch "500 ngày đêm", mỗi kỹ thuật viên đều là những cán bộ, nhân viên y tế được tuyển chọn kỹ lưỡng, có trình độ chuyên môn vững vàng và nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp y, xét nghiệm. Họ là những người quen với công việc giám định, nhưng lần này, trước những phần hài cốt liệt sĩ đã yên nghỉ hàng chục năm, áp lực nghề nghiệp còn đi cùng một trách nhiệm lớn hơn, đó là gìn giữ cơ hội để các anh hùng liệt sĩ có thể được trở về với đúng tên tuổi của mình.

Trong số những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ấy, mỗi kỹ thuật viên đều mang theo một câu chuyện nghề riêng. Hơn 13 năm công tác trong lĩnh vực giám định pháp y, anh Nguyễn Mạnh Khang, Phó Trưởng khoa Giám định - Giải phẫu bệnh và Xét nghiệm, Trung tâm Pháp y tỉnh Quảng Ninh, thành viên Tổ lấy mẫu số 1, đã tham gia hàng trăm vụ khám nghiệm. Thế nhưng, lần đầu tiên trực tiếp thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh vẫn mang đến cho anh những cảm xúc rất khác. Điều khiến anh trăn trở không phải những chuyến công tác kéo dài hay điều kiện làm việc khắc nghiệt mà là làm thế nào để mỗi mẫu sinh phẩm được giữ nguyên giá trị phục vụ giám định ADN.

Các thành viên Tổ lấy mẫu số 1 quan sát kiểm tra kỹ từng mẫu hài cốt để thực hiện lấy mẫu đảm bảo chính xác, không để nhiễm chéo, không để sai sót. 

Tranh thủ thu dọn lại các dụng cụ sau một buổi lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Uông Bí, anh Khang vừa cẩn thận kiểm tra từng vật tư y tế, vừa chia sẻ: "Nhiều hài cốt đã nằm trong lòng đất hàng chục năm, chịu tác động của khí hậu, độ ẩm và điều kiện thổ nhưỡng nên phần xương còn lại rất mong manh. Có trường hợp chỉ còn một mảnh xương nhỏ đủ điều kiện để phân tích ADN. Vì vậy, mỗi thao tác đều phải thực hiện thật chậm, thật chính xác. Chỉ cần để xảy ra nhiễm chéo hoặc sai sót trong quá trình lấy, bảo quản mẫu thì cơ hội xác định danh tính của liệt sĩ có thể không còn. Để hạn chế tối đa nguy cơ đó, sau mỗi lần lấy mẫu, các kỹ thuật viên đều phải thay găng tay, khử khuẩn toàn bộ dụng cụ, vệ sinh khu vực thao tác và kiểm tra lại quy trình trước khi chuyển sang phần mộ tiếp theo”.

Từng mẫu sinh phẩm được niêm phong, ghi mã số và đối chiếu hồ sơ ngay tại hiện trường. Những thao tác lặng lẽ ấy được lặp đi lặp lại hàng chục lần trong ngày, đòi hỏi sự tập trung gần như tuyệt đối. Với các kỹ thuật viên, chỉ một sai sót rất nhỏ cũng có thể làm mất đi cơ hội xác định danh tính của một liệt sĩ.

Song hành với các kỹ thuật viên là những cán bộ phụ trách số hóa liên tục cập nhật thông tin lấy mẫu lên hệ thống phần mềm Quản lý thông tin hài cốt liệt sĩ.

Song hành với các kỹ thuật viên là những cán bộ phụ trách số hóa. Họ gần như không rời màn hình điện thoại và các biểu mẫu điện tử trên hệ thống phần mềm Quản lý thông tin hài cốt liệt sĩ. Mỗi mã số, mỗi vị trí phần mộ, mỗi hình ảnh, mỗi thông tin đều được kiểm tra, đối chiếu nhiều lần trước khi cập nhật lên hệ thống. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa những đôi tay cẩn trọng lấy mẫu và những bàn tay miệt mài cập nhật từng dòng dữ liệu đã tạo thành một quy trình khép kín, chính xác.

Đằng sau sự phối hợp nhịp nhàng ấy là một quy trình được xây dựng thống nhất trên phạm vi toàn tỉnh. Để bảo đảm toàn bộ quá trình diễn ra chặt chẽ, khoa học và chính xác, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ninh đã thành lập 5 tổ lấy mẫu chuyên trách, mỗi tổ gồm 4 cán bộ thuộc lực lượng quân đội và ngành y tế. Các tổ được giao nhiệm vụ chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị, vật tư chuyên dụng; tổ chức lấy mẫu, niêm phong, lập hồ sơ và bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ đúng quy trình kỹ thuật. Từng công đoạn đều được thực hiện với sự hiệp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng, bảo đảm tính nguyên vẹn của mẫu sinh phẩm và độ chính xác của dữ liệu phục vụ giám định ADN.

Mỗi mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định sẽ thắp thêm hy vọng xác định danh tính cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin, góp phần đưa các anh trở về với đúng tên tuổi sau nhiều thập kỷ.

Từ đầu chiến dịch đến nay, các tổ lấy mẫu đã phối hợp với các lực lượng hoàn thành việc lấy mẫu tại 636/803 phần mộ liệt sĩ, đạt 79,2% kế hoạch; thu được 573 mẫu hài cốt liệt sĩ, đạt 90,1% số phần mộ đủ điều kiện lấy mẫu. 636 phần mộ đã được mở là 636 lần hy vọng được thắp lên. Trong số đó, 573 mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định sẽ thắp thêm hy vọng xác định danh tính cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin, góp phần đưa các anh trở về với đúng tên tuổi sau nhiều thập kỷ.

Khi một ngày làm việc khép lại, những hộp bảo quản mẫu ADN được niêm phong cẩn trọng, vận chuyển về kho lưu giữ trước khi bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ công tác giám định. Phía trước vẫn còn một hành trình dài để giải mã từng mẫu ADN, nhưng mỗi mẫu hài cốt được thu nhận hôm nay là thêm một bước tiến trong hành trình tri ân, góp phần trả lại tên cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc, để các anh được trở về trọn vẹn với quê hương, gia đình và lịch sử.

Theo Trúc Linh/baoquangninh.vn