Không đi khám nghĩa vụ quân sự có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Không đi khám nghĩa vụ quân sự có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.

Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, Luật sư Phạm Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, hành vi vi phạm quy định về đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể bị xử phạt vi phạm hành chính tùy theo tính chất, mức độ và hành vi cụ thể.

Theo quy định được dẫn chiếu tại Nghị định số 218/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 5/8/2025, hành vi vi phạm trong lĩnh vực nghĩa vụ quân sự được quy định với nhiều mức xử phạt khác nhau.

Cụ thể, người không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm khám sức khỏe ghi trong quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự mà không có lý do chính đáng có thể bị phạt tiền từ 15 triệu đồng đến 20 triệu đồng.

Đối với trường hợp không nhận quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự mà không có lý do chính đáng, mức phạt có thể từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng. Mức phạt tương ứng cũng được áp dụng đối với hành vi cản trở công dân nhận quyết định gọi khám sức khỏe theo quy định.

Đi nghĩa vụ quân sự là nhiệm vụ vẻ vang của công dân. Ảnh minh họa: TL.

Đáng chú ý, hành vi gian dối nhằm làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe để trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng.

Đối với hành vi không chấp hành quyết định gọi kiểm tra, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự, mức xử phạt có thể từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng, tùy hành vi cụ thể và quy định áp dụng tại thời điểm xử lý.

Ở khâu sơ tuyển, người không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm ghi trong quyết định gọi sơ tuyển mà không có lý do chính đáng có thể bị phạt từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng; hành vi không nhận quyết định gọi sơ tuyển mà không có lý do chính đáng có thể bị phạt từ 5 triệu đồng đến 8 triệu đồng.

Như vậy, có thể thấy pháp luật không chỉ xử lý trường hợp công dân trực tiếp "bỏ khám", mà còn quy định chế tài đối với một số hành vi nhằm né tránh hoặc làm sai lệch quá trình tuyển chọn, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự.

Những hành vi nào được coi là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự?

Luật sư Phạm Văn Tuấn cho hay, cần phân biệt giữa vi phạm hành chính trong lĩnh vực nghĩa vụ quân sự và tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Về khái niệm, "trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự" không chỉ được hiểu đơn thuần là việc không đi khám sức khỏe.

Theo quy định của pháp luật, các hành vi có thể thuộc trường hợp trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự gồm:

• Không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; 
• Không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; 
• Không chấp hành quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; 
• Không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ; 
• Không chấp hành quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.

"Như vậy, không đi khám theo quyết định gọi khám sức khỏe có thể là một hành vi vi phạm quy định về thực hiện nghĩa vụ quân sự và trong những trường hợp luật định có thể được xem xét là hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm pháp lý cụ thể phải căn cứ vào quyết định đã được ban hành, hành vi thực tế, lý do vắng mặt và các tình tiết của từng trường hợp", Luật sư Phạm Văn Tuấn cho hay.

Gian dối để không đủ sức khỏe nhập ngũ cũng có thể bị xử phạt

Theo Luật sư Phạm Văn Tuấn, một vấn đề người dân cần đặc biệt lưu ý là không trực tiếp bỏ khám nhưng sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm làm sai lệch kết quả khám sức khỏe để trốn tránh nghĩa vụ quân sự cũng có thể bị xử lý.

Theo quy định tại Nghị định 218/2025/NĐ-CP, hành vi gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng.

"Điều này cho thấy, việc 'né khám' không phải là hành vi duy nhất có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý. Những hành vi tác động bằng thủ đoạn gian dối nhằm làm sai lệch kết quả khám sức khỏe cũng đã được pháp luật quy định chế tài xử lý.

Do đó, công dân cần thực hiện đúng quy định khi được gọi sơ tuyển, khám sức khỏe; không nên tìm cách tác động hoặc can thiệp trái pháp luật vào quá trình khám và phân loại sức khỏe", Luật sư Phạm Văn Tuấn cho hay.

Không phải cứ vắng mặt là bị phạt

Theo luật sư, một điểm rất quan trọng cần lưu ý là không phải mọi trường hợp công dân vắng mặt tại buổi sơ tuyển hoặc khám sức khỏe đều mặc nhiên bị xử phạt.

Các quy định xử phạt đối với hành vi không có mặt tại thời gian, địa điểm sơ tuyển hoặc khám sức khỏe gắn với điều kiện "không có lý do chính đáng".

Vì vậy, nếu công dân có trở ngại khách quan và thực sự không thể có mặt theo thời gian, địa điểm ghi trong quyết định gọi khám, cần chủ động liên hệ với cơ quan có thẩm quyền, trình bày lý do, cung cấp tài liệu chứng minh nếu có và thực hiện theo hướng dẫn.

Không nên tự ý vắng mặt rồi sau đó mới giải trình khi đã phát sinh vi phạm.

"Về nguyên tắc, khi đã nhận quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự hợp pháp, công dân thuộc diện được gọi phải chấp hành quyết định. Việc một người cho rằng mình 'không muốn đi', 'đang bận đi làm', 'đang ở tỉnh khác' hoặc 'nghĩ mình không đủ sức khỏe' không đương nhiên được xác định là lý do chính đáng để không chấp hành quyết định. Việc lý do đó có được pháp luật chấp nhận hay không phải căn cứ vào tình tiết thực tế và quy định pháp luật áp dụng đối với từng trường hợp", Luật sư Phạm Văn Tuấn phân tích.

Không phải mọi trường hợp công dân vắng mặt tại buổi sơ tuyển hoặc khám sức khỏe đều mặc nhiên bị xử phạt. Ảnh minh họa - Nguồn: Lan Phương.

Khi nào có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Ngoài xử phạt vi phạm hành chính, trong trường hợp hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm và đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự.

Theo Điều 332 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, người nào không chấp hành đúng quy định của pháp luật về đăng ký nghĩa vụ quân sự, không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ, lệnh gọi tập trung huấn luyện mà trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự, trong những trường hợp luật định, có thể bị xử lý hình sự.

Đáng chú ý, một trong những căn cứ của cấu thành tội phạm là trường hợp người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

Vì vậy, cần tránh cách hiểu rằng chỉ cần một lần không đi khám nghĩa vụ quân sự là đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Việc có bị xử lý hình sự hay không phải căn cứ vào hành vi cụ thể, tình trạng pháp lý của người vi phạm, các điều kiện cấu thành tội phạm và những tình tiết liên quan theo Điều 332 Bộ luật Hình sự.

Ở mức độ chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của Nghị định 218/2025/NĐ-CP.

Người trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự cần lưu ý gì?

Luật sư Phạm Văn Tuấn cho hay, khi nhận được quyết định liên quan đến đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám sức khỏe hoặc gọi nhập ngũ, công dân cần kiểm tra kỹ nội dung quyết định, thời gian, địa điểm và yêu cầu phải thực hiện.

Nếu có trở ngại thực tế khiến không thể có mặt đúng thời gian, địa điểm, công dân cần chủ động liên hệ với cơ quan có thẩm quyền để trình bày và được hướng dẫn, đồng thời nên lưu giữ tài liệu, giấy tờ chứng minh lý do trong trường hợp cần thiết.

Luật sư Phạm Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội). Ảnh: NVCC.

Việc tự ý vắng mặt mà không có lý do chính đáng có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

Đặc biệt, công dân không nên sử dụng các thủ đoạn gian dối để làm sai lệch kết quả khám sức khỏe nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Tùy tính chất và mức độ, hành vi này có thể bị xử phạt vi phạm hành chính; trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm thì còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

"Thực hiện nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm của công dân theo quy định của pháp luật. Khi nhận được quyết định gọi sơ tuyển, khám sức khỏe hoặc gọi nhập ngũ, công dân cần chủ động tìm hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, chấp hành đúng yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Trong trường hợp có lý do thực tế không thể thực hiện đúng thời gian, địa điểm được yêu cầu, điều quan trọng là phải chủ động thông báo, giải trình và thực hiện theo hướng dẫn, thay vì tự ý bỏ khám hoặc sử dụng các biện pháp gian dối để né tránh nghĩa vụ", Luật sư Phạm Văn Tuấn nhấn mạnh.

Theo suckhoedoisong.vn