Khơi thông nguồn lực đất đai từ Quỹ phát triển đất

Ngày 28/4 vừa qua, tại kỳ họp thứ 2, HĐND tỉnh khoá XV đã thông qua Nghị quyết số 13/NQ-HĐND, chính thức phê duyệt Đề án thành lập Quỹ phát triển đất tỉnh Quảng Ninh. Quỹ được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán ứng vốn giải phóng mặt bằng (GPMB), bảo đảm nguồn lực đất đai bền vững và đáp ứng kịp thời nhu cầu triển khai các dự án quy mô lớn trong tương lai.

Theo đó, Quỹ Phát triển đất được sử dụng để: Ứng vốn cho đơn vị, tổ chức theo quy định của pháp luật về đất đai để tạo lập, phát triển quỹ đất tạo quỹ đất sạch để tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất nộp ngân sách nhà nước, tạo nguồn lực để đầu tư phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Hoạt động của Quỹ phát triển đất tỉnh theo mô hình ủy thác cho Quỹ Bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Ninh, không làm phát sinh thêm bộ máy, biên chế; không hỗ trợ kinh phí hoạt động, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp hóa quản lý vốn là phù hợp, đảm bảo thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ về sắp xếp tổ chức, bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả... Mức vốn điều lệ ban đầu của Quỹ là 2.000 tỷ đồng trên cơ sở dự kiến vốn giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án đấu giá quyền sử dụng đất là phù hợp với các trường hợp ứng vốn theo quy định tại Điều 14 Nghị định số 104/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 291/2025/NĐ-CP ngày 06/11/2025 của Chính phủ và khả năng cân đối ngân sách tỉnh hiện nay.

Đơn vị nhà thầu chuẩn bị thi công tòa nhà khám, chữa bệnh 8 tầng thuộc dự án mở rộng Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí. Ảnh: Thành Công

Việc thành lập Quỹ Phát triển đất là yêu cầu cấp thiết đã được đặt ra trong Luật Đất đai 2024 và các Nghị định 104/2024/NĐ-CP, 291/2025/NĐ-CP, nhằm tạo công cụ tài chính chủ động cho địa phương trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và tạo quỹ đất sạch. Đây là giải pháp then chốt để khơi thông nguồn lực đất đai, đẩy nhanh tiến độ các dự án, tăng hiệu quả đấu giá quyền sử dụng đất, đồng thời bảo đảm an sinh xã hội. Đặc biệt trong bối cảnh Quảng Ninh đang triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, việc sớm thành lập và kiện toàn Quỹ Phát triển đất là rất cần thiết mà, quyết định khả năng thu hút đầu tư và duy trì đà tăng trưởng của địa phương.

Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, cùng với quá trình đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Quảng Ninh đã tập trung triển khai nhiều dự án trọng điểm về hạ tầng giao thông, đô thị, công nghiệp và dịch vụ. Việc tạo lập quỹ đất sạch và tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất không chỉ là một quy trình kỹ thuật trong quản lý đất đai mà còn là giải pháp chiến lược để tối ưu hóa nguồn lực cho ngân sách nhà nước. Việc tạo quỹ đất sạch và đấu giá đất chính là "chìa khóa" để chuyển hóa tài nguyên đất đai thành nguồn vốn quan trọng, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư công của địa phương.

Để tạo được quỹ đất sạch, công tác GPMB luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, được xác định là khâu then chốt. Về quy trình thực hiện, công tác GPMB hiện nay được triển khai theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, với các bước cơ bản gồm: thông báo thu hồi đất (trong đó bảo đảm thời gian tối thiểu 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp), tổ chức điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm; lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; niêm yết công khai phương án trong thời gian 30 ngày; tổ chức lấy ý kiến và đối thoại với người dân; thẩm định, phê duyệt phương án; tổ chức chi trả và bố trí tái định cư; cuối cùng là thu hồi đất và thực hiện cưỡng chế (nếu có) theo quy định. Quy trình này tương đối chặt chẽ, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi thì công tác GPMB vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Trong đó, vấn đề lớn nhất là sự chênh lệch giữa giá đất bồi thường và giá thị trường, dẫn đến việc một bộ phận người dân chưa đồng thuận, kéo dài thời gian thực hiện. Bên cạnh đó, hồ sơ pháp lý về đất đai của người dân ở một số khu vực còn phức tạp, thiếu đồng bộ, phát sinh tranh chấp, gây khó khăn trong việc xác định đối tượng và mức bồi thường. Một số trường hợp người dân chưa hợp tác hoặc cố tình kéo dài nhằm đòi hỏi mức bồi thường cao hơn cũng là nguyên nhân làm chậm tiến độ thực hiện dự án. Ngoài ra, công tác phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan trong một số trường hợp chưa thực sự nhịp nhàng, dẫn đến kéo dài thời gian xử lý hồ sơ. Việc này dẫn đến kéo dài thời gian thực hiện GPMB so với thời gian quy định.

Đối với nguồn vốn thực hiện từ ngân sách nhà nước được phân bổ theo kế hoạch năm, rất khó linh hoạt ứng ngay một số tiền lớn để phục vụ thực hiện GPMB. Quỹ Phát triển đất hoạt động sẽ cho phép ứng vốn tức thì để dứt điểm việc bồi thường, giúp dự án triển khai đúng tiến độ. Càng kéo dài thời gian GPMB, giá đất thị trường càng có nhiều biến động, dẫn đến tổng mức đầu tư dự án có thể bị tăng theo. Việc có vốn từ Quỹ để thực hiện đẩy nhanh công tác GPMB sẽ góp phần tiết kiệm cho ngân sách nhà nước.

Điều này cho thấy việc thành lập Quỹ Phát triển đất là rất cần thiết, góp phần hoàn thiện khung pháp lý, nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực của Quỹ trong công tác phát triển quỹ đất có ý nghĩa trực tiếp trong việc tập trung nguồn lực tài chính kịp thời, đáp ứng nhu cầu ứng vốn phục vụ giải phóng mặt bằng, tạo Quỹ đất sạch để tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất nộp ngân sách nhà nước, tạo nguồn lực để đầu tư phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

Để Quỹ đạt hiệu quả, HĐND tỉnh yêu cầu việc quyết định thành lập và ban hành Điều lệ tổ chức, hoạt động của Quỹ phải bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, phù hợp với quy định pháp luật và thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Đồng thời, việc phân bổ, quản lý, sử dụng vốn điều lệ phải đảm bảo thực hiện nghiêm nguyên tắc bảo toàn, phát triển vốn nhà nước, hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội và tuân thủ các quy định về quản lý tài chính. Việc cấp vốn điều lệ phải thực hiện theo tiến độ và nhu cầu ứng vốn thực tế của các dự án; tuyệt đối không cấp vốn ngân sách nhà nước cho Quỹ khi chưa đủ điều kiện ứng vốn hoặc cấp vốn nhưng không triển khai ứng vốn, gây lãng phí ngân sách. Việc ứng vốn cho các dự án phải đảm bảo đúng mục đích, đúng đối tượng đáp ứng đủ các điều kiện ứng vốn và tính khả thi của phương án thu hồi vốn. Chi phí ủy thác phải gắn liền với hiệu quả giải ngân và kết quả hoạt động thực tế.