Khẩn trương tổ chức lại tổ dân, khu phố

Ngày 1/7/2025 là dấu mốc đặc biệt quan trọng khi chính quyền địa phương hai cấp chính thức hoạt động. Gần một năm qua, tuy vẫn còn những khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ, nhưng về cơ bản hệ thống chính quyền mới đã hoạt động trơn tru, đáp ứng yêu cầu phát triển, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp. Và giờ là lúc việc tinh gọn các tổ dân, khu phố, thôn, bản được triển khai, qua đó tiến thêm một bước trong việc xây dựng hệ thống chính quyền cơ sở “Tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.

Để sắp xếp lại các tổ dân, khu phố, thôn, bản tinh gọn theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Chính phủ vừa ban hành Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. 

Theo Nghị định này, thôn và tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải là một cấp hành chính. Đây là nơi thực hiện dân chủ trực tiếp, tổ chức để nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước.

Nghị định phân định rõ tiêu chuẩn thành lập thôn, tổ dân phố mới dựa trên đặc thù từng vùng miền. Theo đó, Nghị định quy định tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh thì thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên. Vùng đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long: Thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ trở lên. Các vùng khác như miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên cũng có các tiêu chuẩn riêng, dao động từ 150 đến 350 hộ đối với thôn và 300 đến 450 hộ đối với tổ dân phố nhằm phù hợp với mật độ dân cư.

Quảng Ninh đề nghị các địa phương trong tỉnh khẩn trương xây dựng kế hoạch sắp xếp thôn, tổ dân phố trên địa bàn theo hướng tinh gọn, hiệu quả. 

Về nhân sự, mỗi thôn, tổ dân phố bố trí tối đa không quá 3 người hoạt động không chuyên trách, bao gồm các chức danh: Bí thư chi bộ; trưởng thôn (hoặc tổ trưởng tổ dân phố) và trưởng ban công tác mặt trận.

Nghị định quy định rõ nhiệm kỳ của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là 5 năm. Những người đảm nhiệm vị trí này phải từ đủ 21 tuổi trở lên, có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín, có kiến thức văn hóa. Đặc biệt phải có khả năng ứng dụng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố nhằm nâng cao hiệu quả tự quản và tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ công.

Theo quy định mới, ngân sách nhà nước sẽ khoán quỹ phụ cấp hằng tháng để chi trả cho người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Trong đó, khoán quỹ phụ cấp bằng 8 lần mức lương cơ sở đối với: Thôn có từ 700 hộ gia đình trở lên; Tổ dân phố có từ 1.000 hộ gia đình trở lên; hoặc các thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm về quốc phòng, an ninh, khu vực biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn. Khoán quỹ phụ cấp bằng 6,5 lần mức lương cơ sở được áp dụng đối với các thôn, tổ dân phố còn lại.

Là một trong những địa phương luôn tiên phong thực hiện, triển khai những cách làm mới, quy định, nghị định mới, UBND tỉnh Quảng Ninh đã sớm ban hành Văn bản số 2075/UBND-TH về sắp xếp thôn, tổ dân phố và người hoạt động không chuyên trách. Theo đó, UBND tỉnh Quảng Ninh yêu cầu việc sắp xếp thôn, bản, khu phố phải phù hợp với tiêu chí, điều kiện theo quy định của Chính phủ và yêu cầu quản lý của địa phương khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Quá trình thực hiện phải xem xét đầy đủ các yếu tố đặc thù về lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán, điều kiện địa lý, quốc phòng, an ninh và sự gắn kết tự nhiên của cộng đồng dân cư. Yêu cầu quá trình sắp xếp phải giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội; chủ động nắm chắc tình hình, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh, không để xảy ra điểm nóng, vụ việc phức tạp ở cơ sở.

UBND tỉnh Quảng Ninh giao UBND các xã, phường, đặc khu khẩn trương rà soát toàn bộ thôn, bản, khu phố trên địa bàn; xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại thôn, bản, khu phố. Phương án này phải bao gồm nội dung kiện toàn đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, bản, khu phố sau sắp xếp. Các địa phương phải báo cáo cấp ủy cùng cấp trước khi báo cáo UBND tỉnh qua Sở Nội vụ, hoàn thành trước ngày 3/6/2026.

Như vậy Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố đã được ban hành và có hiệu lực thi hành từ ngày 26/5/2026. Với việc khẩn trương vào cuộc, chỉ đạo các sở, ban, ngành, địa phương liên quan tích cực triển khai, chắc chắn rằng Quảng Ninh sẽ sớm hoàn thành việc sắp xếp, tinh gọn thôn, bản, khu phố, qua đó nâng cao năng lực, hiệu quả của chính quyền cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.