HỎI – ĐÁP PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO: NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT

Khiếu nại, tố cáo là những quyền quan trọng của công dân, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phòng ngừa, phát hiện hành vi vi phạm pháp luật. Để thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, người dân cần nắm rõ các quy định pháp luật cơ bản về khiếu nại, tố cáo.

Câu 1. Pháp luật về khiếu nại, tố cáo hiện nay được quy định tại những văn bản nào?

Trả lời:

Các văn bản pháp luật chủ yếu gồm:

• Luật Khiếu nại số 02/2011/QH13;
• Luật Tố cáo số 25/2018/QH14;
• Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.

Người dân có thể tra cứu văn bản pháp luật tại Cổng Thông tin điện tử Chính phủ: https://vanban.chinhphu.vn.

Câu 2. Khiếu nại là gì?

Trả lời:

Theo Luật Khiếu nại, khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục luật định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình; hoặc đề nghị xem xét lại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức theo quy định.

Ví dụ: Người dân cho rằng một quyết định hành chính áp dụng đối với mình chưa đúng quy định, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình thì có thể thực hiện quyền khiếu nại nếu đáp ứng điều kiện theo pháp luật.

Câu 3. Người dân có thể khiếu nại bằng những hình thức nào?

Trả lời:

Theo Luật Khiếu nại, người khiếu nại có thể thực hiện khiếu nại bằng đơn khiếu nại hoặc khiếu nại trực tiếp.

Đối với đơn khiếu nại, cần ghi rõ ngày, tháng, năm khiếu nại; họ tên, địa chỉ của người khiếu nại; tên, địa chỉ của cơ quan, tổ chức, cá nhân bị khiếu nại; nội dung, lý do khiếu nại; tài liệu liên quan và yêu cầu giải quyết. Đơn phải do người khiếu nại ký tên hoặc điểm chỉ theo quy định.

Khi khiếu nại trực tiếp, người tiếp nhận có trách nhiệm hướng dẫn người khiếu nại viết đơn hoặc ghi lại nội dung khiếu nại theo quy định.

Câu 4. Thời hiệu khiếu nại là bao lâu?

Trả lời:

Theo quy định chung tại Luật Khiếu nại, thời hiệu khiếu nại là 90 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính.

Trường hợp người khiếu nại không thực hiện được quyền khiếu nại trong thời hiệu vì ốm đau, thiên tai, địch họa, đi công tác, học tập ở nơi xa hoặc vì những trở ngại khách quan khác thì thời gian có trở ngại không tính vào thời hiệu khiếu nại theo quy định pháp luật.

Người dân cần chủ động thực hiện quyền khiếu nại trong thời hạn luật định để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Câu 5. Khiếu nại được gửi đến cơ quan, người nào?

Trả lời:

Việc xác định thẩm quyền giải quyết khiếu nại phụ thuộc vào loại quyết định, hành vi bị khiếu nại và chủ thể ban hành quyết định hoặc thực hiện hành vi đó.

Người dân cần xác định rõ nội dung khiếu nại, người hoặc cơ quan có quyết định, hành vi bị khiếu nại để gửi đến người có thẩm quyền giải quyết theo Luật Khiếu nại và các quy định pháp luật có liên quan.

Nếu chưa xác định được nơi có thẩm quyền, người dân nên đề nghị cơ quan có trách nhiệm hướng dẫn theo quy định.

Câu 6. Tố cáo là gì?

Trả lời:

Theo Luật Tố cáo, tố cáo là việc cá nhân theo thủ tục luật định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Ví dụ: Khi biết thông tin về một hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuộc phạm vi giải quyết của cơ quan có thẩm quyền, cá nhân có thể thực hiện quyền tố cáo theo quy định.

Câu 7. Ai có quyền tố cáo?

Trả lời:

Theo Luật Tố cáo, cá nhân có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Việc thực hiện quyền tố cáo phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Người tố cáo cần cung cấp thông tin trung thực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung tố cáo của mình.

Câu 8. Người dân có thể tố cáo bằng những hình thức nào?

Trả lời:

Theo Luật Tố cáo, việc tố cáo được thực hiện bằng đơn hoặc được trình bày trực tiếp tại cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Đối với tố cáo bằng đơn, đơn phải ghi rõ ngày, tháng, năm tố cáo; họ tên, địa chỉ của người tố cáo; cách thức liên hệ với người tố cáo; hành vi vi phạm pháp luật bị tố cáo; người bị tố cáo và các thông tin khác có liên quan. Đơn tố cáo phải do người tố cáo ký tên hoặc điểm chỉ theo quy định.

Trường hợp tố cáo trực tiếp, người tiếp nhận hướng dẫn người tố cáo viết đơn hoặc ghi lại nội dung tố cáo theo quy định pháp luật.

Câu 9. Người tố cáo có được bảo vệ thông tin cá nhân không?

Trả lời:

Có. Luật Tố cáo quy định việc bảo đảm bí mật thông tin của người tố cáo và việc bảo vệ người tố cáo theo điều kiện, trình tự, thủ tục luật định.

Khi có căn cứ cho rằng mình hoặc người thân thích bị đe dọa, trả thù, trù dập do việc tố cáo, người tố cáo có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ theo quy định pháp luật.

Câu 10. Người dân có bị xử lý nếu cố ý tố cáo sai sự thật không?

Trả lời:

Có thể bị xử lý theo quy định pháp luật, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi.

Luật Tố cáo nghiêm cấm việc cố ý tố cáo sai sự thật; lợi dụng quyền tố cáo để xuyên tạc, vu khống, gây rối an ninh, trật tự hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Vì vậy, người dân cần cân nhắc, kiểm tra thông tin và cung cấp những tài liệu, chứng cứ mình có trước khi thực hiện quyền tố cáo; không sử dụng việc tố cáo để giải quyết mâu thuẫn cá nhân hoặc xúc phạm người khác.

Câu 11. Khiếu nại và tố cáo khác nhau như thế nào?

Trả lời:

Khiếu nại và tố cáo có điểm khác nhau cơ bản về mục đích và đối tượng:

• Khiếu nại: Nhằm đề nghị xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Khiếu nại khi người khiếu nại cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
• Tố cáo: Nhằm báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Do đó, trước khi gửi đơn, người dân cần xác định rõ bản chất vụ việc để lựa chọn đúng thủ tục pháp luật.

Câu 12. Khi thực hiện khiếu nại, tố cáo, người dân cần chuẩn bị những gì?

Trả lời:

Người dân nên:

1. Xác định rõ sự việc, thời gian, địa điểm và nội dung cần đề nghị xem xét hoặc tố cáo.
2. Chuẩn bị các giấy tờ, quyết định, văn bản và tài liệu liên quan mà mình có.
3. Trình bày sự việc khách quan, rõ ràng, trung thực.
4. Gửi đơn đến đúng cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định.
5. Lưu giữ bản sao đơn, tài liệu đã gửi và giấy tờ tiếp nhận nếu có.
6. Theo dõi việc giải quyết và thực hiện các yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền.

Người dân cần tránh gửi đơn tràn lan, cung cấp thông tin sai sự thật hoặc phát tán thông tin chưa được kiểm chứng làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Câu 13. Khi không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại, người dân có thể làm gì?

Trả lời:

Tùy từng trường hợp, người khiếu nại có thể thực hiện khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định pháp luật.

Việc lựa chọn thủ tục tiếp theo phải căn cứ vào nội dung vụ việc, kết quả giải quyết khiếu nại, thẩm quyền và thời hạn luật định. Người dân cần đọc kỹ quyết định giải quyết khiếu nại và tìm hiểu quy định pháp luật liên quan để thực hiện đúng quyền của mình.

Câu 14. Người dân cần liên hệ ở đâu khi chưa rõ quy định về khiếu nại, tố cáo?

Trả lời:

Khi chưa rõ trình tự, thủ tục hoặc thẩm quyền giải quyết, người dân có thể liên hệ cơ quan có trách nhiệm tiếp công dân hoặc cơ quan có thẩm quyền liên quan để được hướng dẫn theo quy định pháp luật.

Đối với vụ việc cụ thể, người dân cần cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ và các tài liệu liên quan để việc hướng dẫn, xem xét được chính xác.

THÔNG ĐIỆP TUYÊN TRUYỀN

Hiểu đúng pháp luật về khiếu nại, tố cáo – thực hiện đúng quyền, đúng trình tự, đúng thẩm quyền – góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân, của cộng đồng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Văn bản pháp luật tham khảo

1. Luật Khiếu nại số 02/2011/QH13 và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.
2. Luật Tố cáo số 25/2018/QH14 và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.
3. Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo.

Tra cứu văn bản tại Cổng Thông tin điện tử Chính phủ: https://vanban.chinhphu.vn.