Hai quyết sách - Một tầm nhìn phát triển

Việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương và đề xuất bổ sung tuyến cao tốc kết nối từ cao tốc Hải Phòng - Hạ Long với đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội đang mở ra những dư địa phát triển mới cho Quảng Ninh. Nếu việc thành lập thành phố trực thuộc Trung ương tạo bước chuyển về mô hình tổ chức, vị thế và không gian phát triển, thì tuyến kết nối mới sẽ tăng cường liên kết vùng, mở rộng khả năng kết nối với các trung tâm kinh tế lớn. Hai quyết sách có tính bổ trợ, tạo thêm động lực để Quảng Ninh phát huy lợi thế, mở rộng không gian tăng trưởng và khẳng định vai trò cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc trong giai đoạn phát triển mới.

Đô thị vịnh Cửa Lục, phường Bãi Cháy. 

Thành phố Quảng Ninh cần một không gian kết nối đủ lớn

Trong quy hoạch phát triển hiện đại, sức cạnh tranh của một đô thị không chỉ được quyết định bởi quy mô dân số, diện tích hay nguồn lực nội tại, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng kết nối với các trung tâm kinh tế, công nghiệp, logistics và đổi mới sáng tạo trong khu vực. Với Quảng Ninh, yêu cầu này càng rõ nét khi tỉnh đang đứng trước bước chuyển quan trọng, hướng tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương.

Việc thành lập thành phố Quảng Ninh không đơn thuần là thay đổi mô hình đơn vị hành chính, mà hướng tới tạo dựng một không gian phát triển mới, phát huy vai trò cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế biển, du lịch quốc tế, logistics, kinh tế cửa khẩu, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, thành phố tương lai không chỉ cần phát triển mạnh trong phạm vi địa giới của mình mà còn phải tăng cường khả năng kết nối với các trung tâm động lực của vùng.

Đây cũng là bước phát triển tiếp theo từ nền tảng hạ tầng mà Quảng Ninh đã dày công xây dựng. Những năm qua, hệ thống cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, hệ thống cảng biển và cửa khẩu quốc tế đã từng bước hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức, mở rộng không gian phát triển của tỉnh.

Một góc hạ tầng đô thị Quảng Ninh hôm nay.

Tuy nhiên, khi Quảng Ninh hướng tới vị thế mới, yêu cầu kết nối cũng được đặt ra ở tầm cao hơn. Không chỉ kết nối theo trục dọc trong tỉnh, Quảng Ninh cần tăng cường các trục liên kết ngang với vùng Thủ đô và các trung tâm công nghiệp, logistics lớn của miền Bắc. Đây là cơ sở để đề xuất tuyến cao tốc kết nối từ cao tốc Hải Phòng - Hạ Long đến đường Vành đai 5 được đặt trong tổng thể định hướng mở rộng không gian phát triển của Quảng Ninh.

Nếu được đầu tư, tuyến đường sẽ tạo thêm một hướng kết nối thuận lợi giữa Quảng Ninh với vùng Thủ đô, qua đó tăng khả năng tiếp cận các trung tâm sản xuất, tiêu dùng, logistics và các chuỗi cung ứng lớn. Từ góc độ này, tuyến đường không thay thế hay quyết định vai trò của thành phố Quảng Ninh, mà là một công trình hạ tầng có tính chất bổ trợ, giúp đô thị tương lai khai thác tốt hơn vị trí cửa ngõ phía Đông Bắc và tăng cường liên kết vùng.

Đặc biệt, khu vực phía Tây Quảng Ninh với Khu kinh tế ven biển Quảng Yên cùng các khu công nghiệp Sông Khoai, Bắc Tiền Phong, Nam Tiền Phong đang trở thành một trong những không gian công nghiệp, đô thị và dịch vụ quan trọng của tỉnh. Khả năng kết nối thuận lợi hơn với Vành đai 5 và các trung tâm công nghiệp phía Bắc sẽ góp phần mở rộng thị trường, tăng hiệu quả logistics, tạo điều kiện thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Quy hoạch hệ thống giao thông kết nối của Quảng Ninh.

Ở chiều ngược lại, khi các tuyến kết nối được hoàn thiện, lợi thế về cảng biển, cửa khẩu, sân bay và các khu công nghiệp của Quảng Ninh sẽ có thêm điều kiện phát huy. Đây chính là logic của phát triển liên kết vùng: Không gian phát triển được mở rộng khi các cực kinh tế được kết nối hiệu quả hơn.

Hạ tầng bổ trợ để phát huy không gian phát triển mới

Từ góc độ này, đề xuất tuyến cao tốc kết nối từ cao tốc Hải Phòng - Hạ Long đến đường Vành đai 5 có thể được nhìn nhận như một mảnh ghép hạ tầng bổ sung cho không gian phát triển mà thành phố Quảng Ninh hướng tới.

Tuyến cao tốc nằm song hành với trục đường ven sông Quảng Ninh đang triển khai.

Theo đề xuất của Đoàn ĐBQH tỉnh, tuyến cao tốc mới sẽ kết nối trực tiếp mạng lưới cao tốc của Quảng Ninh với Vành đai 5 - tuyến giao thông liên vùng đi qua nhiều trung tâm kinh tế, công nghiệp lớn của miền Bắc. Điều đó đồng nghĩa với việc Quảng Ninh sẽ có thêm một hướng kết nối chiến lược với Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hưng Yên và hệ thống sân bay, cảng cạn, trung tâm logistics của vùng.

Giá trị của tuyến đường không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian di chuyển, điều quan trọng hơn là tuyến đường sẽ mở rộng không gian phát triển của thành phố Quảng Ninh. Một đô thị trực thuộc Trung ương muốn phát huy vai trò đầu tàu không thể chỉ dựa vào quy mô dân số hay địa giới hành chính. Sức mạnh của đô thị còn được quyết định bởi khả năng thu hút và luân chuyển các dòng vốn đầu tư, dòng hàng hóa, dòng công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuyến kết nối với Vành đai 5 chính là điều kiện để những dòng chảy đó được vận hành nhanh hơn, hiệu quả hơn. Đặc biệt, đối với khu vực phía Tây Quảng Ninh, nơi tập trung Khu kinh tế ven biển Quảng Yên cùng các khu công nghiệp Sông Khoai, Bắc Tiền Phong, Nam Tiền Phong, tuyến đường sẽ mở ra một không gian phát triển hoàn toàn mới. Từ đây, các khu công nghiệp không chỉ kết nối thuận lợi với cảng biển Quảng Ninh mà còn tiếp cận trực tiếp hơn với các trung tâm công nghiệp điện tử, công nghệ cao của Bắc Ninh, Thái Nguyên và vùng Thủ đô. Đó là lợi thế rất lớn trong bối cảnh các địa phương đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút những dự án FDI có giá trị gia tăng cao.

Hoạt động xuất nhập khẩu, logistics qua khu vực cầu Bắc Luân II (Cửa khẩu quốc tế Móng Cái).

Theo Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia Hoàng Vĩnh Hưng, một thành phố trực thuộc Trung ương không thể phát triển như một “ốc đảo”. Giá trị lớn nhất của tuyến kết nối Vành đai 5 là đưa Quảng Ninh tham gia sâu hơn vào mạng lưới phát triển của toàn vùng. Khi khoảng cách được rút ngắn, chi phí logistics giảm xuống và chuỗi cung ứng được kết nối thông suốt, sức cạnh tranh của cả thành phố sẽ được nâng lên.

Không chỉ tạo lợi thế cho công nghiệp, tuyến đường còn giúp hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm logistics của khu vực phía Bắc. Khi trở thành thành phố, Quảng Ninh xác định logistics là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, phát triển trên nền tảng hệ thống cảng biển, cửa khẩu, sân bay và giao thông đa phương thức. Một trung tâm logistics chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi hàng hóa được lưu chuyển nhanh, chi phí vận tải thấp và các phương thức vận tải được kết nối đồng bộ. Nếu thiếu tuyến kết nối với Vành đai 5, lợi thế của hệ thống cảng biển, sân bay Vân Đồn hay cửa khẩu Móng Cái sẽ chưa được khai thác hết. Ngược lại, khi tuyến đường được đầu tư, hoàn thành, Quảng Ninh sẽ trở thành điểm giao giữa hành lang kinh tế ven biển với hành lang phát triển của vùng Thủ đô, tạo nên mạng lưới logistics liên hoàn từ cảng biển, sân bay đến các trung tâm sản xuất và tiêu dùng lớn nhất miền Bắc.

Phương án giới tuyến đề xuất.

Hiệu ứng cộng hưởng của 2 quyết sách cũng sẽ thể hiện rõ trong phát triển đô thị. Thành phố Quảng Ninh được định hướng phát triển theo mô hình đa trung tâm. Điều đó đòi hỏi các cực phát triển phải được kết nối nhanh và thuận tiện với nhau cũng như với các địa phương trong vùng. Tuyến cao tốc mới sẽ không chỉ rút ngắn khoảng cách giữa Quảng Ninh với vùng Thủ đô mà còn góp phần tái cấu trúc không gian đô thị phía Tây, tạo điều kiện hình thành các trung tâm dịch vụ, logistics, công nghiệp và đô thị hiện đại dọc hành lang kết nối.

Ông Phạm Hữu Thuật, doanh nghiệp nhập khẩu ô tô qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái, chia sẻ: Điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là chính sách ưu đãi mà còn là khả năng kết nối. Khi tuyến đường mới hình thành, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn về vận tải, giảm thời gian lưu thông hàng hóa và tối ưu chi phí. Đây sẽ là lợi thế rất lớn của Quảng Ninh trong thu hút đầu tư.

Tuyến cao tốc sẽ được đầu tư chạy song song với đường ven sông kết nối cao tốc Hạ Long - Hải Phòng đến Đông Triều.

Khi thành phố Quảng Ninh được đặt trong một mạng lưới liên kết rộng hơn với Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và các trung tâm kinh tế của miền Bắc, giá trị của vị trí cửa ngõ quốc tế, kinh tế biển, kinh tế cửa khẩu và hệ thống cảng biển của Quảng Ninh sẽ có thêm điều kiện được phát huy. Đồng thời, thành phố cũng có cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng và không gian phát triển của vùng.

Vì vậy, điều quan trọng trong giai đoạn tới không chỉ là hoàn thiện một mô hình đô thị mới, mà phải đồng thời tổ chức tốt không gian phát triển, nâng cao chất lượng quản trị và tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kết nối. Trong tổng thể đó, việc thành lập thành phố Quảng Ninh là bước đi mang tính chiến lược, còn các công trình kết nối liên vùng như tuyến đến Vành đai 5 là những yếu tố bổ trợ cần được nghiên cứu, triển khai phù hợp với quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực.

Một quyết sách mở ra tầm vóc mới, những kết nối mới sẽ giúp tầm vóc ấy phát huy đầy đủ hơn. Đó cũng là cách để Quảng Ninh không chỉ mở rộng không gian phát triển về địa giới, mà quan trọng hơn là mở rộng không gian kinh tế, không gian liên kết và khả năng lan tỏa, qua đó củng cố vai trò một cực tăng trưởng năng động của vùng Đông Bắc và cả nước.

Theo Mạnh Trường/baoquangninh.vn