CÙNG SUY NGẪM: Rút ngắn khoảng cách từ nguồn hàng đến người tiêu dùng

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Xăng, dầu là mặt hàng thiết yếu, gắn với an ninh năng lượng quốc gia, tác động trực tiếp đến sản xuất, đời sống và ổn định kinh tế vĩ mô. Mới đây, khi làm việc với Bộ Công thương và các bộ, ngành liên quan về cơ cấu, tổ chức lại hệ thống phân phối xăng, dầu, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu việc sửa đổi quy định phải thực chất, cắt giảm tối đa đầu mối, khâu trung gian, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống. Đây là chỉ đạo quan trọng, mở ra giai đoạn tái cấu trúc căn bản thị trường xăng, dầu sau hơn 10 năm vận hành theo Nghị định số 83/2014/NĐ-CP của Chính phủ.

Nghị định số 83 cùng các nghị định sửa đổi, bổ sung đã góp phần hình thành thị trường xăng, dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, bảo đảm nguồn cung, kiểm soát giá cả, phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân.

Song trước những biến động khó lường của thị trường thế giới, hệ thống phân phối hiện hành đã bộc lộ không ít bất cập: chuỗi cung ứng xăng, dầu của nước ta còn qua nhiều tầng nấc, từ thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối, tổng đại lý đến đại lý bán lẻ và thương nhân nhận quyền bán lẻ... Mỗi khâu trung gian làm tăng chi phí lưu thông, hao hụt phần chiết khấu của đơn vị kinh doanh trực tiếp, đồng thời khiến việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng, sản lượng thêm phức tạp, dễ phát sinh tình trạng găm hàng, đứt gãy cục bộ mỗi khi thị trường biến động.

Thực tế này khiến doanh nghiệp đầu mối gặp khó khăn về tài chính hoặc chiết khấu xuống thấp. Hiệu ứng “domino” qua các khâu trung gian có thể khiến nhiều cửa hàng bán lẻ treo biển hết hàng, trong khi kho dự trữ vẫn còn. Để giải quyết vấn đề này, Bộ Công thương đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo nghị định thay thế các nghị định hiện hành về kinh doanh xăng, dầu; cũng như vừa tổ chức hội nghị lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, hiệp hội, sở công thương các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Tinh thần cắt giảm khâu trung gian không đồng nghĩa với xóa bỏ cơ học một số loại hình thương nhân mà là thiết kế lại chuỗi cung ứng theo hướng tinh gọn, rút ngắn khoảng cách từ nguồn hàng đến người tiêu dùng. Theo dự thảo, thương nhân đầu mối phải đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn để thật sự giữ vai trò cung ứng cho thị trường; trong 2 năm liên tiếp phải bảo đảm thực hiện đúng tổng nguồn được giao, tối thiểu 300.000m3 mỗi năm, nếu không sẽ bị xử lý theo quy định.

Ở khâu phân phối, các loại giấy phép liên quan thương nhân phân phối, bán lẻ, đại lý, nhượng quyền cửa hàng được bãi bỏ, đưa về một loại hình thương nhân phân phối duy nhất, thông báo trực tuyến với ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố và Bộ Công thương.

Một điểm mới khác là đổi mới cơ chế điều hành giá. Theo phương án đang được lấy ý kiến, Nhà nước không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay; doanh nghiệp chủ động quyết định và công bố giá bán theo công thức, nguyên tắc được quy định trong nghị định, còn Nhà nước thực hiện chức năng quản lý, giám sát và can thiệp khi thị trường biến động. Trao quyền chủ động cho các doanh nghiệp đồng nghĩa với đòi hỏi trách nhiệm cao hơn và hậu kiểm mạnh hơn.

Vì vậy, dự thảo đề ra yêu cầu quản trị bằng dữ liệu: Bộ Công thương xây dựng hệ thống quản lý xăng, dầu quốc gia; dữ liệu từ các cửa hàng bán lẻ, trong đó có thông tin xuất hóa đơn, được gửi về cơ quan thuế và Bộ Công thương. Nguồn gốc xăng, dầu cũng được truy xuất từ khâu tạo nguồn đến người tiêu dùng, hạn chế đầu cơ, găm hàng, mua bán lòng vòng không thực chất.

Tuy nhiên, đổi mới cơ chế không thể đánh đổi bằng sự ổn định của nguồn cung, bởi xăng, dầu là mặt hàng không thể để gián đoạn dù chỉ trong thời gian ngắn. Do đó, quy định mới cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong bảo đảm nguồn hàng, duy trì tồn kho, dự trữ; cần có lộ trình áp dụng hợp lý, quy định chuyển tiếp rõ ràng cho các thương nhân đang hoạt động theo mô hình cũ...

Theo nhandan.vn