Cảnh giác trước những bẫy lừa đảo

Tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản vẫn diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng đa dạng, từ lợi dụng quan hệ quen biết, nhu cầu giải quyết công việc đến hoạt động trên không gian mạng. Thực tiễn xét xử các vụ án gần đây cho thấy, chỉ một phút chủ quan, thiếu kiểm chứng thông tin cũng có thể khiến người dân trở thành nạn nhân, thiệt hại lớn về tài sản.

Cuối tháng 9/2026 vừa qua, TAND thành phố Quảng Ninh xét xử sơ thẩm Đỗ Văn Bình về hai tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “Trộm cắp tài sản”. Bình đã lợi dụng chính mối quan hệ quen biết và sự tin tưởng của bị hại để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Theo hồ sơ vụ án, Bình và anh Nguyễn Trọng H là bạn, nhà gần nhau. Biết anh H kinh doanh dịch vụ cho thuê xe tự lái, Bình đề nghị tìm khách thuê để hưởng hoa hồng và trước đó đã từng giới thiệu được khách. Ngày 27/5/2025, Bình nói có người cần thuê xe trong 2 ngày. Tin tưởng, anh H giao chiếc Ford Ranger cho Bình mà không làm hợp đồng. Ngay sau khi nhận xe, Bình mang xe giao cho người khác, nhận 360 triệu đồng tiền đặt cọc rồi sử dụng vào chi tiêu cá nhân.

Kiểm sát viên VKSND thành phố đọc cáo trạng truy tố Đỗ Văn Bình tại phiên xét xử sơ thẩm hình sự.

Khi chủ xe nhiều lần yêu cầu trả tài sản, Bình tiếp tục đưa ra các lý do để che giấu. Sau đó, biết chiếc xe đang do người khác quản lý và thường đỗ tại khu vực không có người trông coi, rạng sáng 7/9/2025, Bình dùng chìa khóa dự phòng lấy chiếc xe mang về trả cho anh H.

Tại phiên tòa ngày 29/9/2026, Hội đồng xét xử tuyên 12 năm 6 tháng tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, 12 năm tù về tội “Trộm cắp tài sản”; tổng hợp hình phạt 24 năm 6 tháng tù đối với bị cáo.

Trước đó ngày 28/9/2026, TAND thành phố Quảng Ninh xét xử Vũ Văn Hạ về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Ở vụ án này, đối tượng lại đánh vào nhu cầu chính đáng của người dân trong giải quyết thủ tục đất đai.

Mặc dù chỉ là lao động tự do, không làm việc trong lĩnh vực địa chính, không có khả năng và cũng không quen biết người có thẩm quyền giải quyết việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Hạ tự nhận là nhà báo, có nhiều mối quan hệ, có thể giúp giải quyết các thủ tục liên quan đến đất đai. Tin lời, nhiều người đã giao cho Hạ tiền công, chi phí làm thủ tục và các khoản tiền để nhờ người có thẩm quyền giải quyết.

Trong thời gian từ tháng 8/2021 đến tháng 2/2023, Hạ đã chiếm đoạt của 3 bị hại tổng cộng 653 triệu đồng. Bị cáo lợi dụng nhu cầu chính đáng của người dân, đưa ra thông tin gian dối về thân phận, mối quan hệ với người có thẩm quyền để chiếm đoạt tài sản, ảnh hưởng đến đời sống của các bị hại và trật tự, an toàn xã hội.

Từ thực tiễn xét xử, Thẩm phán Nguyễn Nhật Duật, TAND thành phố Quảng Ninh cho rằng, thủ đoạn của tội phạm lừa đảo có thể khác nhau nhưng đều hướng tới việc tạo dựng lòng tin để người bị hại tự nguyện giao tài sản. Người dân cần đặc biệt thận trọng trước những lời hứa có thể “lo”, “chạy”, giải quyết công việc bằng quan hệ. Khi giao dịch tài sản có giá trị lớn phải kiểm tra kỹ thông tin, giấy tờ và thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý.

Công an phường Hà An tuyên truyền, giải thích cho công dân cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Ảnh: Công an phường Hà An cung cấp

Trong khi đó, trên không gian mạng, quy mô và mức độ tổ chức của loại tội phạm này ngày càng đáng lo ngại. Thực tế từ một chuyên án do Công an Quảng Ninh đấu tranh cho thấy, phía sau những vụ việc tưởng như đơn lẻ có thể là cả một đường dây hoạt động quy mô lớn. Từ 8 đơn trình báo của người dân với tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 160 triệu đồng, Công an Quảng Ninh đã phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao xác lập chuyên án, lần theo dữ liệu và dòng tiền để bóc gỡ đường dây lừa đảo hoạt động liên tỉnh. Kết quả công bố tháng 8/2026 cho thấy 18 bị can bị khởi tố, số tiền chiếm đoạt bước đầu xác định hơn 110 tỷ đồng. Tiếp tục mở rộng điều tra, đến ngày 14/9/2026, cơ quan Công an đã khởi tố 21 bị can, bước đầu xác định số tiền bị chiếm đoạt hơn 1.000 tỷ đồng của hàng nghìn nạn nhân trên cả nước.

Thực tế cho thấy, “vỏ bọc” của hành vi lừa đảo có thể liên tục thay đổi, từ lời nhờ vả của một người quen, lời hứa lo thủ tục đến những kịch bản được chuẩn bị công phu trên môi trường số. Vì vậy, với giao dịch tài sản có giá trị lớn, người dân cần xác minh rõ nhân thân, quyền sở hữu, tình trạng pháp lý của tài sản. Đặc biệt, không giao tiền chỉ dựa vào lời hứa hoặc quan hệ cá nhân. Đối với thủ tục hành chính, cần thực hiện tại cơ quan có thẩm quyền và qua các kênh chính thức.

Thủ đoạn có thể thay đổi, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là lòng tin và tài sản của người bị hại. Thêm một bước kiểm chứng trước khi giao tiền, giao tài sản chính là “lá chắn” quan trọng để không trở thành nạn nhân của những chiếc bẫy lừa đảo.