Bảo tồn xích tùng Yên Tử

Xích Tùng có tên gọi khác là hoàng đàn giả, hồng tùng, có tên trong sách đỏ Việt Nam. Đây được coi là loài cây đặc trưng của vùng “đất Phật” Yên Tử (xã Thượng Yên Công, TP Uông Bí). Bởi tương truyền được trồng vào thời Phật hoàng Trần Nhân Tông bắt đầu xuất gia tu hành và lập ra Thiền phái Trúc Lâm từ hơn 700 năm trước. Đến nay, dọc theo con đường lên núi thiêng Yên Tử gập ghềnh, rừng cây tùng cổ thụ vẫn sừng sững tỏa bóng mát. Bộ rễ tùng trồi lên khỏi mặt đất, đan quyện với những phiến đá lát đường, trở thành bậc thang nâng đỡ bước chân của vô số lượt người hành hương chiêm bái trong hàng trăm năm qua. Tuy nhiên, cũng vì già cỗi, chịu nhiều sâu bệnh, lại không có khả năng mọc tự nhiên... số lượng Xích Tùng Yên Tử giảm dần, thậm chí bị đe dọa tuyệt chủng. Các ngành chức năng, cơ quan chuyên môn đã tích cực vào cuộc để bảo tồn với nhiều chương trình, dự án nghiên cứu để “chữa bệnh” cho các “lão tùng” và bảo tồn giống quý.

Những ngày đầu xuân Giáp Thìn 2024, chúng tôi đến thăm khu vườn “bạc triệu” của anh Phạm Văn Sự (phường Thanh Sơn, TP Uông Bí) - người đầu tiên và đến nay vẫn là người duy nhất nhân giống được giống cây Xích Tùng Yên Tử. Khu vườn chỉ rộng hơn 1.000m2 nhưng tại đây đang có tới gần 1.900 cây tùng các giai đoạn tuổi, từ cây giống mới cao cỡ 1 gang tay cho đến hàng cây cao quá đầu người. Toàn bộ đều là thành quả từ sự đầu tư tâm sức công phu của anh Sự suốt hơn 20 năm qua, bởi để cho hạt tùng nảy mầm, cành chiết đâm rễ... không phải điều dễ dàng làm được trong ngày một, ngày hai.

Vừa nhanh tay kiểm tra lại bầu cây tùng non, anh Sự vừa kể cho chúng tôi nghe về hành trình nhiều gian nan khi theo đuổi niềm đam mê với Xích Tùng Yên Tử. Đó là từ năm 2001, anh bắt đầu công tác tại Ban quản lý di tích và rừng quốc gia Yên Tử, được gần hơn với hàng cây quý ngay trên “đất Phật” đang ngày ngày đối mặt với nguy cơ suy thoái dần. Hạt xích tùng sau khi rơi xuống hoặc không thể tiếp cận mặt đất để nảy mầm vì thảm thực bì quá dày, hoặc vì mùi hương tinh dầu hấp dẫn côn trùng mà bị ăn hết số lượng ít ỏi (chỉ rụng vào 2 tháng cuối năm).

Anh Sự thử nghiệm chiết cành, gieo hạt để nhân giống cây Xích Tùng Yên Tử.

Vậy là từ năm 2003, anh Sự bắt đầu thu lượm hạt xích tùng cổ Yên Tử để gieo nhân giống. Lại trải qua hàng trăm lần thất bại vì tình trạng hạt khó nảy mầm, cây non thối rễ, thối nõn, nấm mốc... nên phải đến khoảng năm 2008, anh mới chắc chắn có thể gieo và phát triển cây tùng thành công. Trong quá trình chăm sóc, chế độ ánh nắng, nước tưới, phân bón... đều được anh Sự dày công thử nghiệm, nghiên cứu không ít công phu.

Xích Tùng Yên Tử vốn khó tự sinh trưởng trong tự nhiên, nay lại đang mọc lên xanh tốt ngay trong khu vườn nhỏ của anh Sự. Ngoài ươm hạt, anh Sự còn có thể chiết cành để rút ngắn thời gian sinh trưởng và tránh sâu bệnh cho cây, sức sống của Xích Tùng cũng mạnh mẽ hơn khi được đưa ra trồng ở môi trường tự nhiên. Bắt đầu từ tháng 6/2023 đến nay, anh Sự đã giao trên 1.000 cây giống cho Ban Quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử, trồng bổ sung cho khu rừng tùng “đất Phật” Yên Tử. Những vị trí trồng mới đều được các chuyên gia quan tâm chăm sóc định kỳ, chính là nguồn sinh khí mới cho nơi này.

Theo baoquangninh.vn